تبلیغات اینترنتیclose
حکیم ملا محمد علی هیدجی و فارس شاعرلر
حکیم ملامحمدعلی هیدجی درپژوهشهای دکترحسین محمدزاده صدیق
شرح افکار، احوال و آثار ملا محمد علی هیدجی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق
موضوع : حکیم هیدجی و فارس شاعرلر, | بازدید : 810

حکیم هیده‌جی فارس ادبیاتی ایله دریندن تانیش ایدی. فارسجا یازان شاعیرلر آراسیندان فردوسی، نظامی، و حافیظه داها چوخ اعتنا ائتمیش و اثرلریندن نمونه­لر آلمیشدیر.

1- هیده‌جی و فردوسی

حکیم هیده‌جی، فردوسی­یه بیر ناغیلچی کیمی باخیر و طنز ایله اونا گاه «دانش­پژوه» دا دئییر. فارسجا شعرلرینده بیر یئرده «قادین» حاققیندا سمبولیک سؤزلر دانیشارکن، منفی قادین تیپینی یادا سالیب یازیر:

«از این دیوساران بد کیش و راه،

به یزدان همی برد باید پناه،

که او خود کند چاره­ی این گروه،

چنین گوید آن مرد دانش­پژوه:

«زن و اژدها هر دو در خاک به!

جهان پاک از این هر دو ناپاک به!»

 

سؤز یوخ کی هیده‌جی بیر فیلسوف کیمی، قادیندان بحث ائده­رکن، اونون اؤز عصرینده­کی گؤرونن بعضی منفی تیپیندن سمبولیک اولاراق استفاده ائتمیش و کاینات و یارادیلیش حاققیندا اولان فلسفی دونیا گؤروشونو ایضاح ائتمه­گه چالیشمیشدیر. یوخسا قئید ائتمه­لییه‌م کی هیده‌جی قادینا، آنادان سؤز گئده­نده ، مقدس و واجب الاطاعه بیر وارلیق کیمی باخیر.

«شاهنامه» یه گلینجه، بورادا، رودابه، سودابه و بو کیمی قادین تیپلری، منفی بیر وارلیق اولاراق گوستریلیر. بورادا «دده قورقود حماسه­لری»نده اولان «بورلاخاتون»کیمی وفالی، شجاعتلی، قورخماز و عیصمتلی قادین تیپلرینه راست گلمک اولماز. بورادا عجم دیلی ایله و عجم دونیاسیندا اولان قادیندان سؤز گئدیر و هیده‌جی ایسه همین عجم قادینینی، فلسفی دونیا گؤروشونه ضید اولان «دیوسار» و «بد کیش» آدلاندیریر.

هیده‌جی، فردوسی­یه، عجمجه یازدیغی «دانشنامه» منظومه­سینده داها آرتیق اعتنا ائتمیشدیر حتی بو منظومه­نی اونون شاهنامه­سی وزنینده یازمیشدیر. اونون ایشلتدیگی کنش(= فعل)، منش(= اینانج)، گویش(= سؤز و قول)کیمی خالیص عجمجه کلمه­لرده ایشلتمیشدیر و یئری گلدیکجه عجم دونیاسی­نین دایاز دوشونجه­لی اولماسینی گؤسترمگه چالیشمیشدیر. میثال اوچون عجملر آراسیندا دونیا و کایناتی وهم و خیال ائده­ن «سمرادیان» فیرقه­سیندن سؤز ائده­رک دئییر:

گمان من این است مستی تو راست،

جهان، آنچه در او است، هستی نماست.

نه مانند آئین سمرادیان،

که گویند نبود جهان، جز گمان!

جهان هستی‌اش پاک پندار نیست،

چنین گویند آن کس که بیدار نیست.1

 

اوزون سؤزون قیسساسی بوکی، هیده‌جی، چالیشیر ابن سینا، سهروردی و حافیظ کیمی دوشونجه و عرفان مئیدانلاری­نین قهرمانلاری یانیندا، فردوسی­دن ده بیر وسیله کیمی استفاده ائتسین.

2- هیده‌جی و نظامی

حکیم هیده‌جی، حکیم نظامی گنجوی­نی، فلسفی و عرفانی دونیا گؤروشونو ایضاح ائتمک اوچون، سرمشق سایمیشدیر. مثویلرینی سانکی اونون «مخزن الاسرار»دا اولان بیر مقالتلری کیمی نظمه چکمیشدیر. حتی ائله یئر اولموش کی نظامی­دن آلدیغی بئیتلری عیناً ترجمه ائتمیشدیر:

نـ.                پرده برانداز و برون آی فرد،

                   گر منم آن پرده، به هم درنورد!

 

ﻫ.                 پرده­نی سال، دور گنه گئت تک اوتور،

                   گر منم اول پرده، ییغیشدیر، گؤتور!

 

نظامی گنجوی «متشرّع بیر حکیم» ایدی. هیده‌جی ده اؤزونو فلسفی شعر یازاندا «نظامی ثانی» حساب ائدیردی. اونون مثنویلرینی بئیت به بئیت نظامی­نین «مخزن الاسرار» منظومه­سی ایله توتوشدورماق و قارشی قارشییا قویماق لازمدیر کی اونون نظامی­نی اؤزونه سرمشق ائتمه­سی داهادا آیدینلانسین. نظامی ـ هیده‌جی، علاقه­لری آراشدیریلمادان، اونون شعر دونیاسی حاققیندا دانیشماق یئترلی اولمایاجاقدیر.        

3- هیده‌جی و حافیظ

حکیم هیده‌جی شیرازلی حافیظه چوخ حؤرمت بسله­ین و سایغی گؤسترن بیر شاعیردیر. حتی اونون بیر چوخ بئتلریندن ایلهام آلمیش و بعضاً ترجمه­ده ائتمیشدیر. آشاغیدا حافیظدن آلدیغی بعضی بئیتلری گؤسترمگه چالیشیریق.

حـ.   آسمان بار امانت نتوانست کشید،

       قرعه­ی کار به نام من بیچاره زدند.

 

ﻫ.     به من خسته نه خوب است ملامت ز ملک،

       آنچه گردون نتوانست کشد، بار من است.

 

ﻫ.     یوخ، یوخوموش سنده امانت الی،

       دوغرو خبر وئردی دلیسن، دلی!

 

حـ.   اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را،

       به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را.

 

ﻫ.     اگر بو تورک منم کؤنلومو آلا الینه،

       باغیشلارام تئلینه اردبیل و خلخالی.

 

حـ.   اگر رفیق شفیقی، درست پیمان باش،

       حریف حجره و گرمابه و گلستان باش.

 

ﻫ.     من اول رفیق شفیق دوروست پئیمانام،

       حریف حجره و گرمابه و گولستانام!

 

حـ.   به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید،

       که سالک بی­خبر نبود ز راه و رسم منزل­ها.

 

ﻫ.     قوی نئجه و نئچه­نی، اولما فضول،

       هر نه کی سالیک بویورور، قیل قبول.

 

حـ.   قطع این مرحله بی­همرهی خضر مکن،

       ظلمات است، بترس از خطر گمراهی.

 

ﻫ.     وار خطری، گئتمه بو ظلماتدیر،

       بوردا سکندر قوجاسیز ماتدیر.

 

حـ.   مدعی خواست که آید به تماشاگه راز،

       دست غیب آمد و بر سینه­ی نامحرم زد.

 

ﻫ.     ایسته­دی بو خلوته دیو دغل،

       قویسون آیاق، سینه­سینه ده‌گدی ال.

 

اتک یازیلار

 

  1. دانشنامه، بیت 10- 7.

 

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شناختنامه ملا محمد علی هیدهجی, پژوهشهای دکتر صدیق درباره ملا محمد علی هیدجی,تحقیقات حسین محمدزاده صدیق پیرامون حکیم ملا محمد هیدجی, شناختنامه حکیم ملا محمد علی هیدجی به روایت حسین محمدزاده صدیق,دکتر حسین محمدزاده صدیق مصحح دیوان حکیم ملا محمد علی هیدجی, حسین محمدزاده صدیق از حکیم محمد علی هیدجی میگوید, حکیم ملا محمد علی هیدجی به روایت دکتر حسین محمدزاده صدیق دوزگون, حسین دوزگون,
ارسال در تاريخ جمعه 14 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی